برنامه درسی
لیست برنامه های درسی
| پیش نیاز درس | ندارد |
|---|---|
| منابع | منابع اصلی: 1. خانجانی، م. و حداد ایرانی‌نژاد، ک. (۱۳۸۵). کنه‌های زیان‌آور محصولات کشاورزی. انتشارات دانشگاه بوعلی سینا همدان. 2. رحمانی، ح.، صبوری، ع. و حاجی‌قنبر، ح. (۱۳۹۱). کنه‌شناسی (ریخت‌شناسی، زیست‌شناسی و رده‌بندی). انتشارات دانشگاه زنجان. 3. Krantz, G.W. & Walter, D.W. (2009). A manual of acarology, 3rd edition. Texas Tech University Press.
|
| طرح درس | بسمه تعالی
تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود.
جلسه اول: در آغاز این دوره، با مقدمه و اهمیت کنه‌ها آشنا می‌شویم. سپس نگاهی به تاریخچه کنه‌شناسی در جهان و به طور ویژه تاریخچه کنه‌شناسی در ایران خواهیم داشت. در ادامه این جلسه، وضعیت کنه‌ها در رده‌بندی، مبحث فیلوژنی (جدشناسی در کنه‌ها) و همچنین مشخصات عمومی زیررده کنه‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهیم. جلسه دوم: این جلسه به طور کامل به مورفولوژی و کالبدشناسی اختصاص دارد. ابتدا اندام‌شناسی بیرونی (External morphology) شامل مشخصات حسی و حرکتی را بررسی می‌کنیم. سپس به تقسیم‌بندی ایدیوزوما، ساختمان جلد بدن کنه‌ها، اندام‌های حرکتی (پاها) و اندام‌های حسی کنه‌ها (شامل موهای حسی لامسه‌ای، تریکوبوتری، گیرنده‌های شیمیایی، اندام هالر، اوراستیگما و چشم) خواهیم پرداخت. جلسه سوم: در این جلسه به بررسی سیستم‌های فیزیولوژیک و چرخه‌های زیستی می‌پردازیم. مباحث را با سیستم تنفسی کنه‌ها آغاز کرده و سپس روش‌های جفت‌گیری و انتقال اسپرم در کنه‌ها را توضیح می‌دهیم. در انتهای جلسه نیز فرآیند تولیدمثل و رشد جنین و همچنین تخم‌ریزی و مراحل رشد و نمو در کنه‌ها را به طور دقیق بررسی خواهیم کرد. جلسه چهارم: این جلسه بر روی بوم‌شناسی، طرز زندگی و رفتار کنه‌ها متمرکز است. ابتدا گروه کنه‌های آزاد شامل سه دسته (الف- کنه‌های گیاه‌خوار، ب- کنه‌های شکارگر و ج- گونه‌های قارچ‌خوار و پوسیده‌خوار) را معرفی می‌کنیم. سپس به بررسی گروه کنه‌های انگل شامل دو دسته (الف- کنه‌های انگل خارجی و ب- کنه‌های انگل داخلی) می‌پردازیم تا درک کاملی از تنوع رفتاری این موجودات به دست آوریم. جلسه پنجم: در این جلسه وارد مبحث مهم طبقه‌بندی می‌شویم و پس از یک مرور کلی، بالاراسته Parasitiformes را آغاز می‌کنیم. در این بخش، راسته میان‌استیگمات‌ها (Gamasida = Mesostigmata) و سپس به سراغ راسته پشت‌استیگمات‌ها (Opilioacarida = Notostigmata) و معرفی آن خواهیم رفت. جلسه ششم: در ادامه بررسی بالاراسته Parasitiformes، راسته پس‌استیگمات‌ها (Ixodida = Metastigmata) شامل خانواده‌های Argasidae و Ixodidae و سپس راسته هولوتیریدا (Holothyrida) شامل خانواده‌های Allothyridae و Holothyridae را بررسی می‌کنیم. در پایان این جلسه، ورود به بالاراسته Acariformes و معرفی کلی راسته Trombidiformes (شامل خانواده‌های گیاه‌خوار، شکارگر و انگل) انجام خواهد شد. جلسه هفتم: این جلسه به بررسی دقیق‌تر زیرراسته پیش‌استیگمایان (Prostigmata) از بالاراسته Acariformes اختصاص دارد. تمرکز اصلی ما بر روی بالاخانواده Eriophyoidea خواهد بود و خصوصیات ظاهری، زیست‌شناختی و گونه‌های آفت مرتبط با خانواده‌های Diptilomiopidae و Eriophyidae را به همراه کلیدهای شناسایی آنها مورد مطالعه قرار می‌دهیم. جلسه هشتم: در ادامه مبحث زیرراسته Prostigmata، بالاخانواده Tetranychoidea شامل خانواده‌های مهم Tetranychidae، Tenuipalpidae و Tuckerellidae را بررسی می‌کنیم. سپس به معرفی زیرراسته Sphaerolichida و راسته Sarcoptiformes می‌پردازیم که شامل زیرراسته Oribatida (دو گروه الف- Astigmatina و ب- اریباتیدها به جز گروهAstigmatina است) و Endeostigmata است.
|
| هدف از طرح درس | آشنایی با کنه ها، اهمیت آنها، روش‌های رده‌بندی و شناخت راسته‌ها و خانواده‌های مهم. |
| پیش نیاز درس | اکولوژی حشرات |
|---|---|
| منابع | منابع اصلی:
|
| طرح درس | بسمه تعالی
تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود.
جلسه دوم: این جلسه با بررسی اهمیت حشرات آغاز می‌شود و سپس وارد مفاهیم و ابعاد کلیدی در مدیریت تلفیقی آفات (IPM) می‌شویم. در ادامه به مباحث اکولوژیک شامل نقش تنوع گیاهی در پایداری اکوسیستم، بررسی ویژگی‌های موجودات با استراتژی‌های متفاوت (موجودات R-strategy و K-strategy) و همچنین تفاوت اکوسیستم زراعی و طبیعی (نزدیک شدن به طبیعت برای موفقیت در مدیریت آفات) خواهیم پرداخت. جلسه سوم: در این جلسه به موضوع پناهگاه‌ها و دلایل طغیان آفات می‌پردازیم. ابتدا مفهوم ایجاد پناهگاه برای آفت و استراتژی‌های ایجاد پناهگاه در اگرواکوسیستم را بررسی کرده و سپس دلایل طغیان آفات در اکوسیستم‌های زراعی در ارتباط با دخالت انسان را تحلیل می‌کنیم. در پایان این جلسه، بیان جامعی از مدیریت تلفیقی آفات (IPM)، هدف نهایی در مدیریت آفت و اصول کلی مبارزه با آفات ارائه خواهد شد. جلسه چهار: این جلسه به مباحث اقتصادی اختصاص دارد. ابتدا به درک مفاهیم کلیدی در ارزیابی خسارت آفات و ساختار مدیریت تلفیقی آفات (IPM) می‌پردازیم. سپس اصول اقتصادی مبارزه با آفات را بررسی کرده و مفهوم آستانه اقتصادی در مدیریت آفات، فرمول نورتون و کاربردهای آن، آستانه سودآوری یا GT و آستانه اقتصادی یا ET را به صورت کاربردی معرفی می‌کنیم.
جلسه پنجم: در ادامه رابطه بین خسارت و صدمه و همچنین رابطه صدمه و عملکرد سودآوری را تحلیل می‌کنیم. سپس مفهوم بسیار مهم سطح زیان اقتصادی (Economic Injury Level - EIL) و نحوه محاسبه EIL را آموزش می‌دهیم. در انتهای جلسه، تحلیل روابط و غیرخطی بودن، عوامل مؤثر بر رابطه بین صدمه و عملکرد، گروه بندی آفات از نظر سازمان حفظ نباتات و عوامل مؤثر بر موفقیت مدیریت تلفیقی آفات در کشاورزی بررسی می‌شود. جلسه ششم: این جلسه روی دیدبانی و پایش متمرکز است. ابتدا ضرورت شناخت اکوسیستم و نظام اطلاعاتی در مدیریت پایدار آفات و مبانی و محاسبات کمی در مدیریت تلفیقی آفات (IPM) را بیان می‌کنیم. سپس هدف از مانیتورینگ (رصد کردن، دیدبانی) و روش‌های نوین شامل استفاده از GIS و سنجش از راه دور (Remote sensing) را توضیح داده و نحوه محاسبه نیاز گرمایی حشرات و استفاده از مدل‌های گرمایی (روز-درجه) برای پیش‌آگاهی را بررسی می‌کنیم. جلسه هفتم: در این جلسه وارد جزئیات عملیات نمونه‌برداری می‌شویم. ابتدا تکنیک‌های نمونه‌برداری (شامل روش‌های کلی نمونه‌برداری و نمونه‌هایی از روش‌های نمونه‌برداری در گلخانه) را معرفی می‌کنیم. سپس مفاهیم آماری مرتبط مانند استاندارد ارور (SE)، استاندارد RV در شرایط مزرعه (In vivo) و آزمایشگاه (In vitro)، تفسیر افزایش SE، روش‌های کاهش RV، توزیع فضایی حشرات، تعیین تعداد نمونه مناسب و در نهایت جهت‌گیری نهایی در مدل‌سازی جمعیت حشرات را تدریس خواهیم کرد. جلسه هشتم: این جلسه آغاز مبحث روش‌های کنترل است. پس از معرفی کلی تکنیک‌های کنترل آفات و روش‌های گوناگون کنترل در IPM، به طور ویژه به استفاده از ارقام مقاوم می‌پردازیم. در این بخش مکانیزم‌های مقاومت (آنتی‌زنوز، آنتی‌بیوز، تحمل و مقاومت دروغین)، اهمیت و ارزیابی میزان مقاومت، مزایا و معایب استفاده از ارقام مقاوم و در نهایت نحوه تلفیق ارقام مقاوم با سایر روش‌های کنترل بررسی خواهد شد. جلسه نهم: در این جلسه روش‌های مبارزه زراعی و تکنیک‌های آن به طور کامل بررسی می‌شود. این تکنیک‌ها شامل ایجاد پناهگاه، کشت هم‌زمان ارقام مقاوم و حساس، استفاده از گیاهان تله، تفاوت در سیستم و دوره کشت، برهم زدن شرایط اکولوژیک به‌نفع دشمن طبیعی، تقویت گیاه و افزایش مقاومت آن و استفاده از روش‌هایی مانند یخ‌آب زمستانه خواهد بود. جلسه دهم: این جلسه به مبحث جذاب کنترل بیولوژیک اختصاص دارد. پس از معرفی اجزای اصلی کنترل بیولوژیک، به مقایسه پارازیتوئیدها و پرداتورها می‌پردازیم. سپس ارزیابی توجیه اقتصادی و فنی مبارزه بیولوژیک، اولویت‌های استفاده از آن، موارد نامناسب برای استفاده، نکات مهم در روش حفاظت دشمنان طبیعی و در نهایت شرایط کاربرد دشمنان طبیعی تجاری را مورد بحث قرار می‌دهیم. جلسه یازدهم: در این جلسه دو رویکرد کنترل فیزیکی-مکانیکی و کنترل ژنتیکی را بررسی می‌کنیم. در بخش فیزیکی، روش‌هایی مانند استفاده از انرژی فرکانس‌های بالای رادیویی، شعله، سرما، رطوبت، انرژی تابشی، صدا و موانع فیزیکی بررسی می‌شوند. در بخش ژنتیکی نیز روش‌های کنترل(شامل عقیم کردن حشرات یا SIT، ناسازگاری سیتوپلاسمی و جانشینی یا تعویض نژاد) و کاربرد کنترل ژنتیکی آفات در گلخانه تدریس می‌شود. جلسه دوازدهم: این جلسه به کنترل شیمیایی و کاربرد منطقی آن می‌پردازد. روش‌ها و ابزارهای این بخش(شامل فرمون‌ها و تله‌های فعال و غیرفعال، سموم گیاهی، ترکیبات روغنی، تنظیم‌کننده‌های رشد حشرات یا IGRs و حشره‌کش‌های میکروبی) بررسی می‌شوند. سپس اصول انتخاب سم و کاهش آسیب به محیط، توصیه‌هایی برای مصرف سالم‌تر آفت‌کش‌ها، کاربرد هوشمندانه روش‌های شیمیایی در مدیریت آفات گلخانه و اهمیت حضور گیاه‌پزشک در گلخانه را مرور می‌کنیم. جلسه سیزدهم: در جلسه پایانی، رویکرد تلفیقی و اجرای برنامه‌های کلان را جمع‌بندی می‌کنیم. مباحث این جلسه شامل برهمکنش‌های بین روش‌های مختلف کنترل، نحوه طراحی برنامه‌های مدیریت تلفیقی، نحوه ارزیابی برنامه‌ها در مزارع نمونه (پایلوت) و اجرای آنها در مقیاس وسیع است. در نهایت، روش‌های نوین مدیریت در فضاهای باز و بسته و استفاده از سیستم‌های هوشمند در مدیریت آفات گلخانه‌ها و انبارها را به همراه جمع‌بندی مباحث عملی (مانند نصب تله‌ها و بازدیدها) مورد بررسی قرار خواهیم داد. |
| هدف از طرح درس | آشنایی با مبانی و مفاهیم مدیریت آفات گیاهی و به کارگیری یافته‌های اکولوژیک در کنترل آفات. |
| پیش نیاز درس | کنه‌شناسی گیاهی |
|---|---|
| منابع | منابع اصلی: 1. خانجانی، م. و حداد ایرانی‌نژاد، ک. (۱۳۸۵). کنه‌های زیان‌آور محصولات کشاورزی. انتشارات دانشگاه بوعلی سینا همدان. 2. رحمانی، ح.، صبوری، ع. و حاجی‌قنبر، ح. (۱۳۹۱). کنه‌شناسی (ریخت‌شناسی، زیست‌شناسی و رده‌بندی). انتشارات دانشگاه زنجان. 3. Krantz, G.W. & Walter, D.W. (2009). A manual of acarology, 3rd edition. Texas Tech University Press. |
| طرح درس |
بسمه تعالی
تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود.
جلسه دوم: آموزش گام‌به‌گام و عملی تهیه اسلایدهای میکروسکوپی استاندارد. در ادامه، مشاهده و بررسی نمونه‌های متنوعی از رده عنکبوتیان (Arachnida) برای درک بهتر جایگاه کنه‌ها. جلسه سوم: بررسی ساختار دهانی (گناتوزوما) در کنه‌های میان‌استیگمایان (Mesostigmata). سپس مطالعه تنوع کلیسرها و پالپ‌ها شامل فرم‌های ساده، شست ناخن‌دار، شلاقی، سوزنی، انبرک‌مانند، خنجری و قلاب‌مانند. جلسه چهارم: بررسی مورفولوژی و تقسیم‌بندی بخش‌های مختلف بدن در کنه‌های میان‌استیگمایان (Mesostigmata) مانند خانواده Laelapidae، Macrochelidae، Phytoseiidae و... بررسی تنوع ساختار پیش‌پنجه (Pretarsus) در خانواده‌های مختلف. جلسه پنجم: مشاهده و تشخیص دستگاه تنفسی در راسته‌های مختلف زیر میکروسکوپ. بررسی دقیق اندام‌های حسی از جمله موهای لامسه‌ای، اوراستیگما، چشم‌ها و ساختارهای مرتبط با اندام‌های جنسی. جلسه ششم: بررسی ریخت‌شناسی کنه‌های انگل و خون‌خوار دامی. مطالعه دقیق آناتومی این گروه شامل پالپ، کلیسر، ساختار هیپوستوم، اندام حسی هالر و پیش‌پنجه. جلسه هفتم: کار با کلیدهای شناسایی معتبر و طبقه‌بندی. تمرین عملی جهت تشخیص و کلیدزنی نمونه‌های مجهول تا سطح بالاراسته و راسته برای تقویت مهارت‌های تاکسونومیک. جلسه هشتم: بررسی اسلایدهای آماده از کنه‌های مهم و اقتصادی آفت گیاهی (مانند کنه‌های Tetranychidae، Tenuipalpidae و…). هدف این جلسه، کسب مهارت برای تشخیص سریع و دقیق آفات مهم در کلینیک‌ها و مزارع است. |
| هدف از طرح درس | آشنایی با کنه ها، اهمیت آنها، روش‌های رده‌بندی و شناخت راسته‌ها و خانواده‌های مهم. |
| پیش نیاز درس | آفات گیاهان زینتی، جالیزی و سبزی و بیماری‌های گیاهان زینتی، جالیزی و سبزی. |
|---|---|
| منابع |
|
| طرح درس |
بسمه تعالی
تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود.
در این جلسه پس از بیان مقدمه، مبحث آفات از تهدید تا مدیریت را واکاوی می‌کنیم (تاریخچه، تاریخچه مبارزه در ایران، تحول رویکرد بشر در مبارزه با آفات، پیامدهای افراط‌گرایی و افزایش چشمگیر تولید سموم شیمیایی، کشف دشمنان طبیعی آفات، گذار به مدیریت جمعیت آفات، اهمیت حشرات). در ادامه، پایه‌های بوم‌شناختی بنا می‌شود و مفاهیم و ابعاد کلیدی در مدیریت تلفیقی آفات (IPM) مورد بحث قرار می‌گیرد (نقش تنوع گیاهی در پایداری اکوسیستم، موجودات R-strategy و K-strategy، تفاوت اکوسیستم زراعی و طبیعی، نزدیک شدن به طبیعت برای موفقیت در مدیریت آفات. جلسه دوم: محیط گلخانه، بیولوژی آفات و دلایل طغیان این جلسه به بررسی تعاملات محیطی و بیولوژیک اختصاص دارد. ابتدا به دلایل طغیان آفات در اکوسیستم‌های زراعی در ارتباط با دخالت انسان و همچنین دلایل خاص طغیان آفات در گلخانه‌ها می‌پردازیم. سپس راهکارهای اولیه مانند ایجاد پناهگاه برای آفت (استراتژی‌های ایجاد پناهگاه در اگرواکوسیستم) و بیان مدیریت تلفیقی آفات (IPM) و ساختار آن مطرح می‌شود. در ادامه نقش عوامل محیطی در طغیان آفات گلخانه‌ای شامل دما، رطوبت و نور بررسی می‌گردد (نقش دما در رشد و طغیان آفات، دما و اثر آن بر دشمنان طبیعی و کنترل آفات، نقش رطوبت در بقا و تکثیر آفات، رطوبت و اثر آن بر سم‌پاشی، نقش نور در رفتار و جمعیت آفات، ارتباط نور با دما و شدت طغیان آفات). اصول مبارزه با آفات (شناخت بیولوژی گیاه یا میزبان آفت، تشخیص دقیق آفت و شناسایی آفات کلیدی، شناسایی بیولوژی آفت و نقش آن در تعیین زمان مبارزه، بررسی نقش آفت در اکوسیستم‌های زراعی، دوره زندگی، دوره فصلی و عادات و رفتار آفت) اختصاص دارد. جلسه سوم: پایش جمعیت، ارزیابی خسارت و آستانه‌های اقتصادی
تمرکز این جلسه بر محاسبات و ارزیابی‌های کمی است. مباحث با درک مفاهیم کلیدی در ارزیابی خسارت آفات و بررسی توزیع فضایی حشرات (Spatial Distribution) آغاز می‌شود. سپس وارد مبانی و محاسبات کمی در مدیریت تلفیقی آفات (IPM) می‌شویم برآورد جمعیت آفت، نمونه‌برداری Sampling، پایش Monitoring، پیش‌آگاهی Forecasting، تکنیک‌های نمونه‌برداری، روش‌های متداول نمونه‌برداری از آفات در گلخانه، تعداد نمونه در نمونه‌برداری، جهت‌گیری نهایی در مدل‌سازی جمعیت حشرات). در بخش حیاتی این جلسه، مفهوم آستانه اقتصادی در مدیریت آفات و کاربردهای آن تشریح می‌شود(آستانه سودآوری (GT)، آستانه اقتصادی (ET)، رابطه بین خسارت و صدمه، رابطه صدمه و عملکرد سودآوری، سطح زیان اقتصادی(EIL). در نهایت، گروه‌بندی آفات از نظر سازمان حفظ نباتات و عوامل مؤثر بر موفقیت مدیریت تلفیقی آفات در کشاورزی بررسی می‌گردد. جلسه چهارم: استراتژی‌های کنترل غیرشیمیایی (مقاومت، زراعی، بیولوژیک و ژنتیکی) در این جلسه تکنیک‌های کنترل آفات و روش‌های گوناگون کنترل در مدیریت تلفیقی آفات بررسی می‌شود. ابتدا استفاده از ارقام مقاوم (آنتی‌زنوز، آنتی‌بیوز، تحمل، مقاومت دروغین، اهمیت و ارزیابی میزان مقاومت در آنتی‌زنوز و آنتی‌بیوز، مزایا و معایب استفاده از ارقام مقاوم، تلفیق ارقام مقاوم با سایر روش‌های کنترل) و سپس مبارزه زراعی (روش‌ها و تکنیک‌های مبارزه زراعی، ایجاد پناهگاه، کشت هم‌زمان ارقام مقاوم و حساس، استفاده از گیاهان تله، تفاوت در سیستم و دوره کشت، برهم زدن شرایط اکولوژیک به‌نفع دشمن طبیعی، تقویت گیاه و افزایش مقاومت آن، یخ‌آب زمستانه) تدریس می‌شود. بخش عمده جلسه به کنترل بیولوژیک اختصاص دارد (اجزای اصلی کنترل بیولوژیک، مقایسه پارازیتوئیدها و پرداتورها، ارزیابی توجیه اقتصادی و فنی، اولویت‌ها و موارد نامناسب، نکات مهم در روش حفاظت دشمنان طبیعی، راه‌های کنترل بیولوژیک مؤثر، کاربرد دشمنان طبیعی تجاری شامل نکات مهم قبل از سفارش، زمان وصول محموله، پس از رهاسازی). جلسه پنجم: کنترل ژنتیکی،کنترل فیزیکی، شیمیایی و پیاده‌سازی عملیاتی در گلخانه جلسه پایانی با بررسی روش‌های کنترل ژنتیکی آفات (روش‌های کنترل ژنتیکی شامل عقیم کردن حشرات، ناسازگاری سیتوپلاسمی، جانشینی یا تعویض نژاد، کنترل ژنتیکی آفات در گلخانه) وکنترل فیزیکی و مکانیکی آغاز می‌شود (استفاده از انرژی فرکانس‌های بالای رادیویی (RF)، شعله، سرما، رطوبت، انرژی تابشی، صدا، موانع فیزیکی و بهداشت). سپس مبحث حساس کنترل شیمیایی با رویکردی پایدار مطرح می‌گردد (تعدادی از روش‌های کنترل شیمیایی، فرمون‌ها و کاربرد آنها، سموم گیاهی، ترکیبات روغنی، تنظیم‌کننده‌های رشد حشرات، حشره‌کش‌های میکروبی، اصول انتخاب سم و کاهش آسیب به محیط، توصیه‌هایی برای مصرف سالم‌تر آفت‌کش‌ها، کاربرد هوشمندانه روش‌های شیمیایی در مدیریت آفات گلخانه). برای جمع‌بندی کاربردی دوره، دستورالعمل‌های کاربردی در مورد نحوه استفاده از ابزار کنترل آفات در گلخانه‌ها و مثال‌هایی در خصوص مبارزه تلفیقی با آفات گلخانه‌ای ارائه شده و در نهایت نقش و اهمیت حضور گیاه‌پزشک در گلخانه برای مدیریت موفق تبیین می‌شود. |
| هدف از طرح درس | آشنایی با مدیریت آفات و بیماری‌های گیاهی و کنترل آنها در محیط گلخانه. |
| پیش نیاز درس | ندارد |
|---|---|
| منابع |
|
| طرح درس |
بسمه تعالی
تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود.
در این جلسه پس از بیان مقدمه، به بررسی مفهوم آفات: از تهدید تا مدیریت می‌پردازیم (تاریخچه، تاریخچه مبارزه در ایران، تحول رویکرد بشر در مبارزه با آفات، پیامدهای افراط‌گرایی و افزایش چشمگیر تولید سموم شیمیایی، کشف دشمنان طبیعی آفات، گذار به مدیریت جمعیت آفات، اهمیت حشرات). در ادامه برای ورود به فضای کاربردی. جلسه دوم: اکولوژی، عوامل محیطی و دلایل طغیان آفات این جلسه به بررسی بوم‌شناسی گلخانه و مفاهیم و ابعاد کلیدی در مدیریت تلفیقی آفات (IPM) اختصاص دارد (نقش تنوع گیاهی در پایداری اکوسیستم، موجودات R-strategy و K-strategy، تفاوت اکوسیستم زراعی و طبیعی، نزدیک شدن به طبیعت برای موفقیت در مدیریت آفات، ایجاد پناهگاه برای آفت و استراتژی‌های ایجاد پناهگاه در اگرواکوسیستم). سپس دلایل طغیان آفات در اکوسیستم‌های زراعی در ارتباط با دخالت انسان و همچنین نقش عوامل محیطی در طغیان آفات گلخانه‌ای دما رطوبت نور تحلیل می‌شود (نقش دما در رشد و طغیان آفات، دما و اثر آن بر دشمنان طبیعی و کنترل آفات، نقش رطوبت در بقا و تکثیر آفات، رطوبت و اثر آن بر بیماری‌ها و سم‌پاشی، نقش نور در رفتار و جمعیت آفات، ارتباط نور با دما و شدت طغیان آفات) و راهکار کنترل آفات با روش‌های سازگار با محیط زیست از طریق تنظیم و تغییر عوامل اقلیمی درون گلخانه معرفی می‌گردد.
جلسه سوم: ساختار IPM و اصول پایش و پیش‌آگاهی در این جلسه به شکل تخصصی وارد بیان مدیریت تلفیقی آفات (IPM) و ساختار مدیریت تلفیقی آفات (IPM) می‌شویم و آشنایی با روش‌های مدیریت تلفیقی آفات در دستور کار قرار می‌گیرد. در ادامه، اصول مبارزه با آفات تدریس می‌شود (۱. شناخت بیولوژی گیاه یا میزبان آفت، ۲. تشخیص دقیق آفت و شناسایی آفات کلیدی، ۳. شناسایی بیولوژی آفت و نقش آن در تعیین زمان مبارزه، ۴. بررسی نقش آفت در اکوسیستم‌های زراعی، دوره زندگی، دوره فصلی و عادات و رفتار آفت). بخش پایانی به مبانی و محاسبات کمی در مدیریت تلفیقی آفات (IPM) می‌پردازد (برآورد جمعیت آفت، نمونه‌برداری Sampling، پایش Monitoring، پیش‌آگاهی Forecasting، پیش‌آگاهی و مدیریت اپیدمی آفات در گلخانه، تکنیک‌های نمونه‌برداری، روش‌های متداول نمونه‌برداری از آفات در گلخانه، تعداد نمونه در نمونه‌برداری، جهت‌گیری نهایی در مدل‌سازی جمعیت حشرات. جلسه چهارم: ارزیابی خسارت، آستانه اقتصادی و گروه‌بندی آفات تمرکز این جلسه بر درک مفاهیم کلیدی در ارزیابی خسارت آفات و توزیع فضایی حشرات (Spatial Distribution) است. سپس به صورت تحلیلی به مفهوم آستانه اقتصادی در مدیریت آفات: وکاربردهای آن می‌پردازیم (آستانه سودآوری Gain Threshold - GT، آستانه اقتصادی Economic Threshold - ET، رابطه بین خسارت و صدمه، رابطه صدمه و عملکرد سودآوری، سطح زیان اقتصادی Economic Injury Level - EIL). ) در انتهای این بخش تحلیلی، گروه بندی آفات از نظر سازمان حفظ نباتات و عوامل مؤثر بر موفقیت مدیریت تلفیقی آفات در کشاورزی بررسی می‌شود تا دانشجویان بتوانند توجیه اقتصادی و قانونی مبارزه را به‌خوبی درک کنند. جلسه پنجم: استراتژی‌های پیشگیرانه، مقاومت گیاهی و مبارزه زراعی در این جلسه وارد فاز اجرایی تکنیک‌های کنترل آفات، روش‌های گوناگون کنترل در مدیریت تلفیقی آفات و روش‌های پیشگیرانه علیه آفات می‌شویم. ابتدا استفاده از ارقام مقاوم تدریس می‌شود (آنتی‌زنوز Antixenosis، آنتی‌بیوز Antibiosis، تحمل Tolerance، مقاومت دروغین، اهمیت آنتی‌زنوز و آنتی‌بیوز، ارزیابی میزان مقاومت در آنتی‌زنوز و آنتی‌بیوز، مزایای استفاده از ارقام مقاوم، معایب استفاده از ارقام مقاوم، تلفیق ارقام مقاوم با سایر روش‌های کنترل). سپس راهکارهای مبارزه زراعی به دقت موشکافی می‌گردد (روش‌ها و تکنیک‌های مبارزه زراعی، ایجاد پناهگاه، کشت هم‌زمان ارقام مقاوم و حساس، استفاده از گیاهان تله، تفاوت در سیستم و دوره کشت، برهم زدن شرایط اکولوژیک به‌نفع دشمن طبیعی، تقویت گیاه و افزایش مقاومت آن، یخ‌آب زمستانه). جلسه ششم: کنترل بیولوژیک، فیزیکی و ژنتیکی این جلسه به بررسی روش‌های نوین و غیرشیمیایی شامل کنترل بیولوژیک در گلخانه اختصاص دارد (اجزای اصلی کنترل بیولوژیک، مقایسه پارازیتوئیدها و پرداتورها در کنترل بیولوژیک، ارزیابی توجیه اقتصادی و فنی مبارزه بیولوژیک، اولویت‌های استفاده از مبارزه بیولوژیک، موارد نامناسب برای استفاده از مبارزه بیولوژیک، نکات مهم در روش حفاظت دشمنان طبیعی، کاربرد دشمنان طبیعی تجاری). در ادامه کنترل فیزیکی و مکانیکی و روش‌ها کنترل فیزیکی و مکانیکی بررسی می‌شود(۱. استفاده از انرژی فرکانس‌های بالای رادیویی (RF)، ۲. استفاده از شعله (Flaming)، ۳. استفاده از سرما، ۴. استفاده از رطوبت (خشک‌سازی یا رطوبت‌دهی شدید)، ۵. استفاده از انرژی تابشی (UV، IR و نورهای پالسی، ۶. استفاده از صدا (Acoustic control)، ۷. استفاده از موانع فیزیکی) و در نهایت به کنترل ژنتیکی آفات می‌پردازیم (روش‌های کنترل ژنتیکی آفات، عقیم کردن حشرات Sterile Insect Technique – SIT، ناسازگاری سیتوپلاسمی Cytoplasmic Incompatibility، جانشینی یا تعویض نژاد حشره با نژاد دیگر Genetic Replacement، کنترل ژنتیکی آفات در گلخانه. جلسه هفتم: بهداشت، کنترل شیمیایی پایدار و عملیات اجرایی جلسه پایانی با آشنایی با اصول ضدعفونی گلخانه و آشنایی با مواد ضدعفونی آغاز شده و سپس به مبحث حساس کنترل شیمیایی و اصول مبارزه شیمیایی پرداخته می‌شود (تعدادی از روش‌های کنترل شیمیایی، فرمون‌ها و کاربرد آنها، سموم گیاهی، ترکیبات روغنی، تنظیم‌کننده‌های رشد حشرات IGRs، حشره‌کش‌های میکروبی، اصول انتخاب سم و کاهش آسیب به محیط، توصیه‌هایی برای مصرف سالم‌تر آفت‌کش‌ها، کاربرد هوشمندانه روش‌های شیمیایی در مدیریت آفات گلخانه). ودر نهایت با تأکید بر رعایت اصول سلامت محصول و اهمیت حضور گیاه‌پزشک در گلخانه به اتمام می‌رسد. در بخش عملی، مبحث آشنایی با آفات مهم در گلخانه و نحوه خسارت تدریس می‌شود تا دانشجویان دید کاملی نسبت به تهدیدات اولیه در محیط گلخانه پیدا کنند. همچنین تعیین و آماده سازی غلظت‌های مختلف سموم، آشنایی با اصول ایمنی مصرف سموم و نحوه کار با سمپاش‌ها و ابزارهای لازم آموزش داده می‌شود. |
| هدف از طرح درس | آشنایی با مهمترین آفات و بیماری‌های گلخانه و روش‌های کنترل آنها |
| پیش نیاز درس | حشره‌شناسی (۱) |
|---|---|
| منابع |
|
| طرح درس | بسمه تعالی تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود. |
| هدف از طرح درس | آشنایی با آفات مهم کشاورزی در جنگل‌ها و مراتع کشور و روش‌های کنترل آنها. |
| پیش نیاز درس | ندارد |
|---|---|
| منابع | منابع پیشنهادی ۱. حبیبی، ط. ۱۳۷۶–۸۶. جانورشناسی عمومی (دوره ۴ جلدی). انتشارات دانشگاه تهران. ۲. دانش فر، ح. (ترجمه). ۱۳۸۲. جانورشناسی (۱) بی‌مهرگان – ۲ مهره‌داران. انتشارات مدرسه. ۳. کریمی، م. ۱۳۸۶. جانورشناسی، دوره دو جلدی، (۱) بی‌مهرگان، ۱۳۷۹ و (۲) مهره‌داران. انتشارات دانشگاه شاهد.
|
| طرح درس | بسمه تعالی تمامی جلسات به‌صورت تعاملی و همراه با ارائه‌های مصور پاورپوینت برگزار می‌شوند تا یادگیری مطالب برای دانشجویان روشن‌تر، جذاب‌تر و مؤثرتر باشد. همچنین در هر جلسه فضای گفت‌وگو و پرسش و پاسخ مهیاست تا دغدغه‌ها و سوالات دانشجویان به خوبی بررسی و پاسخ داده شود.
|
| هدف از طرح درس | آشنایی با اصول و مفاهیم بنیادی جانورشناسی، شناخت تنوع زیستی جانوری و طبقه‌بندی و شجره‌شناسی آنها، آشنایی با ساختار، عملکرد و اهمیت جانوران در اکوسیستم‌ها و زندگی انسان، بررسی ارتباط جانوران با محیط زیست و نقش آنها در سلامت و بیماری و اهمیت گروه‌های مهم جانوری در کشاورزی و منابع طبیعی |